KREATYWNOŚĆ

Kreatywność jest jedną z najbardziej pożądanych cech osób rozpoczynających i zajmujących się biznesem. Wskazywana jest ona jako jedna z kluczowych kompetencji miękkich charakteryzujących dobrze prosperującego przedsiębiorcę. Każdy z nas posiada pewną dozę kreatywności, która może być rozwijana. Jednakże, w miarę jak stajemy się starsi i przyjmujemy większą ilość ról społecznych, często blokujemy myślenie kreatywne w obawie przed podjęciem ryzyka. Tak jak stwierdził Pablo Picasso, „Każde dziecko jest artystą, problemem jest pozostanie artystą gdy się dorośnie”…

Kreatywność jest bardzo ważna dla startupów:

• aby zauważać nierozwiązane i ważne problemy oraz stworzyć, rozwinąć i odkryć nowe sposoby ich rozwiązywania,
• startupy nie posiadają wielkiego budżetu na marketing, zatrudnienie, rozwój, tak więc założyciele startupów muszą podchodzić do zasobów w sposób kreatywny,
• startupy często wprowadzają na rynek nowe produkty, dlatego też kreatywność staje się konieczna w celu wyjaśnienia nowych koncepcji w sposób łatwy do prześledzenia i zrozumienia.

Po przeczytaniu tego rozdziału dowiecie się, czym naprawdę jest kreatywność, jaka jest rola kreatywności w rozwoju biznesu, co ją ogranicza i jak rozwinąć swoją kreatywność. Na koniec rozdziału zapoznacie się z wybranymi technikami pozwalającymi na rozwiązanie specyficznych problemów w sposób kreatywny.

Gdy stawiacie czoła konieczności rozwiązania jakiegokolwiek problemu odnoszącego się do waszej praktyki biznesowej, starajcie się spojrzeć na tę sytuację przez pryzmat etapów procesu kreatywnego myślenia. Proces kreowania interesujących rozwiązań jest dynamiczny. Istnieje wiele aspektów tego podejścia i wiele etapów poszukiwania kreatywnych rozwiązań. W tabeli 1 przedstawiono pewne informacje dotyczące procesu:

Tabela 1. Kroki procesu kreatywnego myślenia

Źródło:  https://www.cleverism.com/why-creativity-is-so-crucial-for-entrepreneurs/

Kreatywne myślenie obejmuje siedem kroków. Rozpoczyna się od określenia problemu, który chcemy rozwiązać. Kolejny krok wiąże się z koniecznością wykroczenia poza granice, poza tak zwaną strefę komfortu, w której znajdujemy się z różnych powodów, głównie w związku z wygodą i brakiem czasu. Następnie analizujemy nasz problem z różnych perspektyw. Pamiętajcie, że nie zawsze musimy poszukiwać rewolucyjnego rozwiązania. Kreatywne myślenie oznacza także transformację istniejących obiektów, ich doskonalenie z zastosowaniem rozwiązań istniejących w innych sferach. Kolejny krok nazywany jest inkubacją i wiąże się z identyfikacją wielu różnych pomysłów, które pozwolą wam na rozwiązanie problemu. W kolejnym kroku procesu kreatywnego wybieramy jedno rozwiązanie i określamy, jak może ono zostać wprowadzone w praktykę. Niezmiernie ważnym aspektem kreatywnego myślenia jest weryfikacja pomysłu, którym następnie dzielimy się z innymi członkami zespołu, ekspertami w danej dziedzinie. Na tym etapie określa się, czy dany pomysł może zostać przyjęty, odrzucony, czy zmodyfikowany. Ostatni krok stanowi krytyczna ocena wybranego rozwiązania, które zazwyczaj sprowadza się do osobistej samooceny.

Pamiętajcie, że kreatywność nie jest umiejętnością zarezerwowaną dla osób wykonujących tradycyjnie kreatywne zajęcia. Wielu psychologów twierdzi, że kreatywność można wyćwiczyć. Już w dzieciństwie słyszeliśmy, że kreatywność i wyobraźnia mogą być rozwinięte poprzez czytanie książek, oglądanie filmów, granie na instrumentach. W rzeczywistości ma to zastosowanie do osób w każdym wieku. Dodatkowo, ćwiczenia fizyczne pomagają w rozwoju kreatywności. Ważną rolę grają także podróże i związane z nimi poznawanie nowych kultur, tradycji, ludzi, poznawanie nieznanego.

Poza tym należy pamiętać, że kreatywność lubi: odwagę w wykraczaniu poza stereotypy i wygodne nawyki, poczucie humoru, a także pozytywne myślenie. Tak więc, zakładając, że kreatywność nie jest cechą wrodzoną, warto jest przyjrzeć się sposobom, w jakie można się jej nauczyć. James Oliver-Roche (2017) dostarcza świetnych porad praktycznych w zakresie rozwoju kreatywności (tabela 2).

Tabela 2. Metody rozwoju waszej kreatywności

Źródło: https://medium.com/swlh/a-guide-to-developing-your-creativity-1e0f20049e0b

Kreatywne myślenie jest efektywne tylko wtedy, gdy jesteście świadomi istnienia barier mogących ograniczyć kreatywność. Istnieje wiele przeszkód dla kreatywności. Są to bariery: emocjonalne, społeczne, kulturowe, a także osobowościowe, takie jak zwątpienie i brak pewności siebie.

Ogólnie, bariery powstrzymujące kreatywność mogą zostać podzielone na dwie grupy:

1. czynniki osobiste (które możecie odnaleźć w sobie), takie jak nieśmiałość, konformizm, brak otwartości, obawa przed krytyką, niskie poczucie własnej wartości, stan umysłu / ciała (w przypadku doświadczania negatywnego nacisku),
2. czynniki organizacyjne, takie jak brak elastyczności struktury organizacyjnej, niesprzyjająca kultura organizacyjna, hierarchiczny styl zarządzania w grupie.

Inne czynniki ograniczające zachowania kreatywne to: stres, ograniczająca rutyna, wierzenia, obawa, samokrytycyzm, oraz stałość funkcjonalna (odnosząca się do poznawczej niemożności spoglądania poza wyznaczoną funkcję danego obiektu lub idei; jest to silna tendencja poznawcza uniemożliwiająca ludziom spojrzenie na przedmiot, pojęcie, lub koncepcję w sposób wykraczający poza ich wstępną lub wyznaczoną funkcję).

Przeszkody kreatywności to także: potrzeba szybkiego uzyskania wyników, istnienie sztywnych zasad i barier prawnych i administracyjnych, które często powstrzymują nas przed zajęciem się problemem; zbieranie koniecznych informacji. Aby przekroczyć te bariery musicie myśleć w sposób niesztampowy i odkryć obszary i kierunki, które nie zostały zbadane tak daleko.

W celu ćwiczenia kreatywności w trakcie rozwiązywania problemów biznesowych możecie zastosować różnorodne techniki wspierające kreatywne myślenie, takie jak burza mózgów, mapowanie myśli (wprowadzone w temacie: Podejmowanie decyzji i rozwiązywanie problemów), metoda Scamper, lub metoda 6 kapeluszy Edwarda de Bono. Możecie zastosować te techniki zarówno podczas pracy grupowej, jak i podczas rozwiązywania problemów. 

Technika Scamper

SCAMPER jest modyfikacją klasycznej burzy mózgów, wpisaną w nieco sztywniejsze ramy. Punktem wyjścia dla tej techniki nie jest wynalezienie czegoś zupełnie nowego, lecz próby transformacji istniejącego przedmiotu i poszukiwanie innowacji dzięki takim zmianom.

Pierwszym krokiem jest określenie problemu, nad którym chcecie pracować. Czy poszukujecie pomysłu na nowy produkt? Czy chcecie go udoskonalić? Czy poszukujecie sposobów na jego promocję? Postawcie przed sobą konkretny cel. Następnie starajcie się poddawać przedmiot pracy modyfikacjom i transformacjom na siedem różnych sposobów:

• S-ubstitute [zamiana] – zamieńcie pewne części przedmiotu na którym pracujecie na coś innego,
• C-ombine [kombinacja] – połączcie analizowany przedmiot z innymi,
• A-dapt [adaptacja] – skopiujcie istniejące pomysły związane z waszym problemem,
• M-odify [modyfikacja] – zmieńcie np. rozmiar, kształt, skalę, kolory, itp.,
• P-ut in another use [użycie w inny sposób] – zmieńcie sposoby użytkowania przedmiotu, lub problemu będącego tematem dyskusji, lub zmieńcie zupełnie grupę docelową,
• E-liminate [eliminacja] – ujmijcie coś, usuńcie niektóre części, tak, byście byli w stanie rozwinąć zupełnie nowe pomysły,
• R-everse [odwrócenie] – odwróćcie analizowaną sytuację do góry nogami, zmieńcie kolejność, ułożenie.

Pierwsze litery angielskich nazw każdego z etapów układają się w słowo SCAMPER, od którego pochodzi nazwa tej metody. Została ona stworzona przez Boba Eberle w latach 70-tych dwudziestego wieku, lecz rozwinięta przez Alexa Osborna, legendę świata reklamy. Dodał on do każdego z etapów wiele pytań dodatkowych, co spowodowało, że metoda jest prostsza w zastosowaniu (ilustracja 2).

Ilustracja 1.  Etapy techniki Scamper i pytania dodatkowe, mające na celu ułatwienie jej stosowania Source

Metoda sześciu kapeluszy Edwarda de Bono 

Technika ta została stworzona przez Edwarda de Bono we wczesnych latach 80-tych. Dzisiaj jest ona stosowana w biznesie na całym świecie. Wiąże się ona z zakładaniem metaforycznych kapeluszy gdy dochodzi do podejmowania decyzji. Każdy z kapeluszy przedstawia inny kierunek myślenia. Możecie wraz z zespołem nauczyć się, jak podzielić myślenie na sześć przejrzystych funkcji i ról. Każda rola określana jest za pomocą kolorowego „kapelusza”, symbolizującego dany sposób myślenia. Poprzez mentalne zakładanie i zmianę „kapeluszy” możecie łatwo zmienić tok myśli, rozmowy, lub spotkania.

	Biały kapelusz wymaga informacji, które są znane, lub potrzebne. „Fakty, jedynie fakty.”
	Żółty kapelusz symbolizuje bystrość i optymizm. Nosząc ten kapelusz poszukuje się pozytywów i zgłębia wartość i korzyści.
	Czarny kapelusz to osąd – adwokat diabła, lub powody, dla których coś może nie zadziałać. Poszukuje trudności i zagrożeń; miejsc, gdzie coś może pójść źle. Prawdopodobnie najbardziej potężny i użyteczny z kapeluszy, lecz problemem jest to, że jest nadużywany.
	Czerwony kapelusz oznacza uczucia, przeczucia i intuicję. Używając tego kapelusza możecie wyrażać emocje i uczucia, oraz dzielić się obawami, tym, co lubicie, czego nie lubicie, co uwielbiacie i czego nienawidzicie.
	Zielony kapelusz skupia się na kreatywności; możliwościach, alternatywach i nowych pomysłach. Stanowi on sposobność dla wyrażenia nowych koncepcji i spostrzeżeń.
	Niebieski kapelusz używany jest dla procesu myślenia. Jest to mechanizm kontrolny zapewniający, że przestrzegane są wytyczne dla wszystkich Sześciu Kapeluszy.

Ilustracja 2. Sześć kapeluszy - sześć perspektyw na analizę problemu. Source

Metoda może być stosowana w grupie, lub w samotności i możecie odkryć, że nosicie więcej niż jeden „kapelusz” na raz. Metoda pozwala na przemyślenie i podjęcie decyzji w różnych sprawach w sposób racjonalny, lecz zarazem kreatywny.

Na przykład, wprowadzacie na rynek nowy produkt, dlatego też wykonujecie konkretne działania mające na celu oszacowanie popytu na rynku, dotyczy to jego prawdziwego rozmiaru, za co odpowiada jeden z kapeluszy, odpowiedzialny za fakty. Potem patrzycie na problem z perspektywy emocji, które produkt wzbudza w potencjalnych klientach, a także, na przykład, u konkurencji. Przyjmując postawę pesymistyczną musicie założyć opcję porażki, na przykład: wasz produkt nie zostanie zaakceptowany i nikt go nie kupi. Podejście optymistyczne składa się na fakt, że z góry zakładacie, że odniesiecie sukces. Podejście ze strony możliwości oznacza, że zakładacie, że wasz produkt zrewolucjonizuje rynek, zachwyci konsumentów i obudzi nowy trend, a wy, jako pionierzy, będziecie w stanie stale go rozwijać. Pozostaje nam ostatni aspekt organizacyjny, lub inaczej – w jaki sposób połączyć wszystkie te aspekty. I co teraz? Podchodźcie do każdego z kapeluszy w sposób kreatywny, wskazujcie rozwiązania dla wymienionych problemów.

Myślenie projektowe jako użyteczna dla startupów metoda kreatywnego rozwiązywania problemów

Jak stworzyć innowacyjne produkty? Nie tylko w odniesieniu do ich wyglądu, lub użyteczności, lecz także do strategii działania, rozwoju, poprawy procesu i metod działania. Rozwiązaniem jest tutaj metodyka myślenia projektowego, oparta o warsztat z zastosowaniem kreatywnych technik. Myślenie projektowe jest użyteczną dla startupów metodą kreatywnego rozwiązywania problemów, której można się nauczyć.

Myślenie projektowe jest tak uniwersalną metodą, że może ona być stosowana nie tylko dla projektowania nowych produktów, lecz także, na przykład, dla poszukiwania innowacyjnych rozwiązań w danej sytuacji. W ten sposób istnieje możliwość rozwiązania skomplikowanych problemów. Myślenie projektowe daje w danej sytuacji świeżą perspektywę, tak więc możecie ponownie odkryć problem i zbliżyć się do odnalezienia właściwego rozwiązania. Proces projektowy jest otwarty, co oznacza że mogą być w niego zaangażowane nawet osoby posiadające różne doświadczenie zawodowe. Dzięki temu możecie spojrzeć na problem z różnych punktów widzenia.

Metoda ta posiada 5 etapów, lecz należy pamiętać, że nie są to działania liniowe. Wprowadzając każdy z etapów możecie w każdym momencie wrócić do poprzednich.

Ilustracja 2. Etapy procesu myślenia projektowego

Proces myślenia projektowego rozpoczyna się od analizy i zrozumienia problemów potencjalnych odbiorców waszego pomysłu poprzez rozmowę i obserwację ich zachowania. W oparciu o analizę opinii i zachowania odbiorców określamy wyraźny kierunek, w którym się udamy w poszukiwaniu rozwiązania waszych problemów. Kolejnym krokiem jest poszukiwanie tych rozwiązań. Wyszukiwanie i tworzenie świetnych pomysłów, których przeznaczeniem jest spełnienie potrzeb, które zostały uprzednio zidentyfikowane. Czwartym etapem jest tworzenie prototypów. Spośród pomysłów wybieramy i tworzymy wstępne wersje rozwiązań. Ostatnim etapem jest testowanie. Przedstawiamy nasze rozwiązania użytkownikowi, sprawdzamy jak działają one w praktyce i w zależności od sytuacji powracamy do poprzedniego etapu, lub wypuszczamy produkt finalny na rynek.